ΜΗΝΙΑΙΟ ΤΕΧΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ - ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΟΣΟ ΤΟ ΦΩΣ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ

ΜΕΛΕΤΗ ΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

 

Άρθρο της κ. Σοφίας Πουλοπούλου*                              

 

Ο φωτισμός ιστορικών κτιρίων και μνημείων είναι ένας από τους λίγους τρόπους ανάδειξης και συντήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς ενός τόπου. Όταν ένα κτίριο ή μνημείο φωτίζεται, τονίζονται αλλά και εξευγενίζονται τα πιο σημαντικά αρχιτεκτονικά του γνωρίσματα.

Από αυτή τη σκοπιά ο φωτισμός του κάστρου της Καλαμάτας αποτελεί συμβολή στην πολιτιστική κληρονομιά της πόλης, διότι δεν τονίζει απλά τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά αλλά αναδεικνύει και την ύπαρξη της ολότητας του μνημείου δημιουργώντας ένα νυχτερινό ορόσημο.

Εικ 1. Η περιοχή εισόδου του κάστρου Καλαμάτας.

Εικ 1. Η περιοχή εισόδου του κάστρου της Καλαμάτας.

 

Tο κάστρο βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της πόλης, σε χαμηλό βραχώδη λόφο πάνω από τον ποταμό Νέδοντα.

Το μνημείο έχει την τυπική μορφή ενός βυζαντινού κάστρου. Στο πιο απόκρημνο σημείο του, στην κορυφή του λόφου, υψώνεται ένας ακρόπυργος με θολοσκέπαστη δεξαμενή νερού, όπου έχουν εντοπιστεί και λείψανα ναού. Ένας εσωτερικός οχυρωματικός περίβολος περιβάλλει την κορυφή του λόφου, ενώ ένας δεύτερος ευρύτερος περίβολος προστατεύει μια μεγαλύτερη περιοχή στην πιο προσιτή και ευάλωτη ανατολική πλευρά. Τα τείχη είναι κατακόρυφα και ακολουθούν τη φυσική διαμόρφωση του εδάφους, ενώ δεν σώζονται οι επάλξεις τους.


 

Σχεδιασμός

Όσον αφορά τις βασικές αρχές σχεδιασμού του φωτισμού ανάδειξης ενός τείχους, καθώς και του φωτισμού του περιβάλλοντος χώρου, θα πρέπει να σημειώσουμε τα εξής:

Η μελέτη της εμφάνισης του κάστρου κατά τη διάρκεια της ημέρας βοηθά στην κατανόηση του τι πρέπει ή τι δεν πρέπει να αναδειχθεί με τον νυχτερινό φωτισμό. Εξίσου σημαντική είναι και η ανάλυση του περιβάλλοντος χώρου κατά τη διάρκεια της ημέρας και νύχτας.

Οι κυριότερες παράμετροι σχετικά με τον περιβάλλοντα χώρο της περιοχής της πύλης του κάστρου είναι: ο περιβάλλων φωτισμός, η δυνατότητα επεμβάσεων, η φύτευση που παρεμβάλλεται, οικολογικές παράμετροι και περιορισμοί από αρμόδιες υπηρεσίες (Αρχαιολογία), πιθανές οχλήσεις σε παρακείμενα κτίρια και οι κίνδυνοι βανδαλισμού.

Οι διάφορες οπτικές γωνίες του μνημείου πρέπει να μελετηθούν προσεκτικά (καθώς αυτές έχουν άμεση επίδραση τόσο στο επιθυμητό αισθητικό αποτέλεσμα όσο και στην τοποθέτηση των φωτιστικών), με γνώμονα την προσβασιμότητα καθώς και την αποφυγή της ενοχλητικής θάμβωσης.

Ως προς το αισθητικό αποτέλεσμα, ο φωτισμός αναδεικνύει και δεν επιβάλλεται. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αποδοθεί έμφαση στην τρισδιάστατη εμφάνιση του κτίσματος, καθώς ο θεατής πρέπει κατά τη διάρκεια της νύχτας να αντιλαμβάνεται τον όγκο του μνημείου από απόσταση. Με γνώμονα το επιθυμητό αποτέλεσμα, η επιλογή της έντασης, o τονισμός του αναγλύφου της πέτρας καθώς και η χρωματική απόδοση αποτελούν σημαντικές παραμέτρους που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη.

Εικ 2. Πρόταση φωτισμού ανάδειξης της όψης του τείχους (φωτορεαλιστική απεικόνιση).

Η μέση προτεινόμενη ένταση φωτισμού για διάφορες επιφάνειες επιλέγεται με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα σε σχέση με τις υπάρχουσες συνθήκες φωτισμού του περιβάλλοντος χώρου (υψηλής ή χαμηλής φωτεινότητας μετρημένης σε lux) και με το υλικό - κατάσταση της επιφάνειας. Σε κάθε περίπτωση, η φωτορύπανση πρέπει να αποφεύγεται.

Εικ 3. Πρόταση φωτισμού του περιβάλλοντος χώρου (κάτοψη, φωτορεαλιστική απεικόνιση).

 

Η μέση προτεινόμενη ένταση φωτισμού για διάφορες επιφάνειες δίνεται στον πίνακα 1 και βασίζεται σε δύο παραδοχές:

α. Ότι οι επιφάνειες που θα φωτιστούν είναι ματ, ώστε η φωτεινότητα να μεταβάλλεται ανάλογα με το γινόμενο «Ένταση φωτισμού x Ανάκλαση» (οι κατοπτρικές επιφάνειες χρήζουν ιδιαίτερης μεταχείρισης).

β. Ότι χρησιμοποιείται «λευκή» πηγή φωτός.

Στον πίνακα 1 η «Υψηλή φωτεινότητα» (μετρημένη σε lux) αναφέρεται σε καλά φωτισμένα κέντρα πόλεων ενώ η «Χαμηλή φωτεινότητα» αναφέρεται σε κτίσματα στην εξοχή όπου γενικά υπάρχει ελάχιστος φωτισμός. Ο παράγοντας ανάκλασης μιας επιφάνειας επηρεάζεται από την καθαρότητά της.

Στον πίνακα ο όρος «καθαρή» αναφέρεται σε νέα κτίσματα, ο όρος «σχετικά καθαρή» σε κτίσματα στην εξοχή, ενώ ο όρος «αρκετά ακάθαρτη» σε κτίσματα παλιά ή σε κτίσματα βιομηχανικών περιοχών.

Πίνακας 1. Προτεινόμενη ένταση φωτισμού ανάλογα με το υλικό της επιφάνειας και την κατάστασή της.

Σε γενικές γραμμές, ο διακριτικός φωτισμός χαμηλής έντασης είναι πολύ προτιμότερος από τη χρήση υπερβολικού αριθμού φωτεινών πηγών. Επίσης, το καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα επιτυγχάνεται συνήθως με ένα λαμπτήρα υψηλής χρωματικής απόδοσης σε όλο το ορατό φάσμα του φωτός και σε αποχρώσεις του λευκού ανάμεσα στους 2600°Κ και τους 4200°Κ, για να αναδείξουμε την αληθινή φύση των δομικών υλικών.

Διαρκής στόχος κάθε μελέτης φωτισμού είναι η αποφυγή πρόκλησης θάμβωσης. «Θάμβωση» χαρακτηρίζεται η προβληματική κατανομή της φωτεινότητας ή η αντίθεση φωτεινοτήτων στο οπτικό πεδίο η οποία παρενοχλεί την όραση. Αυτό το φαινόμενο μπορεί να προκληθεί με δύο τρόπους:

α. Με άμεση θάμβωση που προέρχεται κατευθείαν από τη φωτεινή πηγή.

β. Με ανακλώμενη θάμβωση που προκαλείται προφανώς από ανακλάσεις του φωτός πάνω σε άλλες επιφάνειες.

Εικ 4. Σχέδιο φωτισμού του τείχους και του περιβάλλοντος χώρου (κάτοψη).

Για την ελαχιστοποίηση της θάμβωσης είναι απαραίτητη η επιλογή σημείων τοποθέτησης που να κρύβουν όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερα την φωτεινή πηγή, η χρήση κατάλληλων φωτιστικών σωμάτων που να δίνουν επιλογές στη χρήση ειδικών φίλτρων και εξαρτημάτων και ενίοτε οι ειδικές κατασκευαστικές λεπτομέρειες φωτισμού.

Στην περίπτωση της ανάδειξης του τείχους, η αποφυγή θάμβωσης επιτυγχάνεται με τη χρήση χωνευτών φωτιστικών σωμάτων τύπου «uplight», στα οποία η φωτεινή πηγή εντός του σώματος του φωτιστικού βρίσκεται σε μικρή υποχώρηση. Παράλληλα, η διαμορφωμένη φύτευση, η οποία εκτείνεται κατά μήκος του τείχους μπροστά από τα φωτιστικά σώματα, σκοπό έχει να λειτουργεί ως φυσικό φίλτρο, αποκρύπτοντας έως ένα μεγάλο βαθμό τις φωτεινές πηγές (βλ. εικ. 1)


Εικ 5. Κατασκευαστική λεπτομέρεια φωτισμού με χωνευτά φωτιστικά εδάφους για ανάδειξη του τείχους (τομή).

Οι εφαρμογές κρυφού ή έμμεσου φωτισμού αποτελούν επίσης τρόπο αποφυγής ενοχλητικής θάμβωσης. Παραδείγματα εφαρμογών έμμεσου φωτισμού όδευσης στο διαμορφωμένο περιβάλλοντα χώρο αποτελούν π.χ. ο ενσωματωμένος φωτισμός στον χειρολισθήρα και ο κρυφός φωτισμός σε καθίσματα και πεζούλια.


Εικ 6. Κατασκευαστική λεπτομέρεια κρυφού φωτισμού όδευσης με ενσωματωμένο γραμμικό LED σε πεζούλι (τομή).

 

Εγκατάσταση

Το επιθυμητό αποτέλεσμα φωτισμού πρέπει να δίνεται από φωτιστικά σώματα που να επιτρέπουν την εύκολη προσβασιμότητα χωρίς να προκαλείται θάμβωση στον παρατηρητή. Η εγκατάσταση φωτισμού πρέπει να είναι 100% αναστρέψιμη και να μην προσβάλλει την ακεραιότητα του ίδιου του μνημείου.

Οι επισκέπτες του μνημείου δεν θέλουν να βλέπουν τα φωτιστικά σώματα, αλλά το ίδιο το αντικείμενο του φωτισμού. Είναι λοιπόν απαραίτητη η διακριτική εγκατάσταση των φωτιστικών σωμάτων, έτσι ώστε να προκαλείται όσον το δυνατό μικρότερη αλλοίωση της εικόνας της περιοχής. Το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και με τα στηρίγματα και τις καλωδιώσεις.


 

Εξοικονόμηση ενέργειας & συντήρηση

Η εξοικονόμηση ενέργειας επιτυγχάνεται με τη χρήση νέων τεχνολογιών φωτισμού (πηγές LED), που συμβάλλουν στην ελάχιστη κατανάλωση ενέργειας και παράλληλα μειώνουν σημαντικά το κόστος συντήρησης της εγκατάστασης φωτισμού.

 

* Η Σοφία Πουλοπούλου είναι υπεύθυνη μελετών φωτισμού στη LightWorks.

Msc UCL Light & Lighting.

 

 


Φορέας:

Eφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας

Ομάδα σχεδιασμού:

Ευαγγελία Μηλίτση - Κεχαγιά, Δρ. Αρχαιολόγος

Χριστίνα Πιερροπούλου, Αρχιτέκτων Μηχανικός.


 

 

 

ΣΑΛΟΝΙ-ΦΩΤΙΣΜΟΥ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ (DAYLIGHT SYSTEM) ΣΕ ΣΧΟΛΙΚΟ ΚΤΙΡΙΟ

Ο σχεδιασμός και η κατασκευή των νεόδμητων εγκαταστάσεων του σχολείου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Schmuttertal, στο Diedorf της Γερμανίας, έχουν ιδιαίτερα οικολογικά χαρακτηριστικά......

EMMIS: ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΣ ΜΕ BARCODE

Οι μετασχηματιστές EMMIS φέρουν πλέον τον γραμμωτό κώδικα barcode του Παγκόσμιου Οργανισμού GS1....

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΣΤΟΝ ΛΙΜΕΝΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Στην παραλιακή ζώνη της Καλαμάτας στην περιοχή του Λιμένα, τοποθετήθηκαν γύρω στο έτος 2000, ιστοί φωτισμού ύψους 6 μέτρων περίπου από γαλβανισμένη...

Κλείσιμο [X]