ΜΗΝΙΑΙΟ ΤΕΧΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ - ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΟΣΟ ΤΟ ΦΩΣ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΓΩΝ ΟΔΟΦΩΤΙΣΜΟΥ

Ο σωστός σχεδιασμός των έργων οδοφωτισμού παραμένει ζητούμενο στη χώρα μας. Γι’ αυτό ακριβώς η γνώση των κριτηρίων για το σωστό σχεδιασμό τέτοιων έργων είναι επιβεβλημένη. Ο «Ειδικός φωτισμού» μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στην όλη διαδικασία.

Άρθρο του δρ. Λάμπρου Θ. Δούλου*

Παρότι η έννοια «Ειδικός Φωτισμού» μπορεί να ακούγεται στους περισσότερους αναγνώστες του άρθρου για πρώτη φορά ως ιδιότητα, η Ε.Ε. έχει προχωρήσει ήδη στη δημιουργία της έννοιας του «Ευρωπαίου Ειδικού στον Φωτισμό» ως ένα σήμα ποιότητας για την τεχνογνωσία στον φωτισμό, καθορίζοντας έτσι ένα εκπαιδευτικό πρότυπο με υπεύθυνες τις εθνικές ενώσεις φωτισμού κάθε ευρωπαϊκής χώρας. Όπως αναφέρεται στις αντίστοιχες ενημερώσεις ο κάτοχος του τίτλου "Ευρωπαίος ειδικός φωτισμού" πρέπει να είναι ένα άτομο από τις χώρες μέλη, το οποίο να έχει:

α) Πτυχίο ή μεταπτυχιακό τίτλο στο πεδίο φωτισμού, το οποίο πτυχίο μπορεί να συσχετίζεται με τεχνολογία φωτισμού, σχεδιασμό φωτισμού, ηλεκτρολογία, αρχιτεκτονική, φυσική, πληροφορική, οπτικοηλεκτρονική, υπηρεσίες κτιρίων κλπ.

β) Τουλάχιστον τρία έτη πλήρους επιτυχούς απασχόλησης με το φωτισμό. Η φύση της εργασίας του δεν έχει ιδιαίτερη σημασία εφόσον είναι στον τομέα του φωτισμού, καθώς οι πωλήσεις και η εμπορία είναι εξίσου σημαντικές με το σχεδιασμό, τον προγραμματισμό, την εγκατάσταση, την κατασκευή ή την έρευνα. Χαρακτηριστικές εργασίες μπορεί να περιλαμβάνουν: εφαρμογή των βασικών τεχνικών φωτισμού, ανάλυση και προσδιορισμό των τεχνικών απαιτήσεων για το φωτισμό, ανάλυση και αναγνώριση των ανθρώπινων αναγκών σε μία εγκατάσταση φωτισμού, εισαγωγή καινοτομιών στο φωτισμό, εξέταση των οικολογικών απαιτήσεων κλπ.

γ) Επιτυχία σε ειδικές εξετάσεις που καθορίζονται από κάθε χώρα.

Μέχρι στιγμής, μόνο τέσσερις εθνικές ενώσεις φωτισμού από τέσσερις χώρες (Αυστρία, Γερμανία, Ελβετία και Ολλανδία) έχουν εναρμονιστεί με αυτό το σήμα ποιότητας.

Η αναγνώριση της εν λόγω ιδιότητας από την Ε.Ε. έρχεται τη στιγμή που η κυριαρχία των φωτιστικών LED «επιβάλλει» πλέον την αναβάθμιση των συστημάτων οδοφωτισμού πανευρωπαϊκά.

Θέλοντας η Ε.Ε. να καθορίσει πώς θα εκτελούνται αυτά τα έργα επιτυχώς και σύμφωνα με τα πρότυπα, έχει συστήσει ομάδες για την υλοποίηση αναφορών και εκθέσεων από το JRC (Joint Research Centre) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με σκοπό τη δημιουργία πολιτικών επιλογών (Eco design) στον τομέα αυτό.

Στη χώρα μας, δυστυχώς, η παράλειψη εναρμόνισης ή συμμετοχής σε αντίστοιχες δράσεις της Ε.Ε. δημιουργεί καθυστερήσεις, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το έλλειμμα εξειδικευμένων ατόμων σε θέσεις-κλειδιά, ειδικά για τα έργα που αφορούν την αναβάθμιση του οδοφωτισμού.

Αυτό έχει ως συνέπεια έργα οδοφωτισμού είτε να μην ξεκινούν είτε να εκπονούνται με σοβαρά λάθη, τα οποία οδηγούν σε διαφωνίες και δικαστικές διαμάχες για το αυτονόητο: την ορθή χρήση των αρχών του φωτισμού.

Τα κριτήρια

Ο «Ειδικός Φωτισμού» είναι υπεύθυνος για τον καθορισμό των κατάλληλων κριτηρίων και την ορθή αξιολόγηση των προτεινόμενων λύσεων για τον οδοφωτισμό στον τομέα του, μια και υπάρχουν και άλλες παράμετροι, όπως π.χ. το χρηματοοικονομικό μοντέλο κλπ. Στο παρόν άρθρο θα περιγραφούν εν συντομία τα πιο σημαντικά κριτήρια που αφορούν τον σχεδιασμό φωτισμού (τον πυρήνα δηλαδή των έργων της αναβάθμισης του οδοφωτισμού), τα οποία στις προσπάθειες που έχουν γίνει μέχρι τώρα από διάφορους φορείς δεν περιγράφονται συνολικά, όπως απαιτείται, προκειμένου να συνταχθεί μια διαδικασία ορθής αξιολόγησης.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη φωτεινή απόδοση φωτισμού (lm/W), παρότι δεν θα έπρεπε να είναι το μοναδικό κριτήριο, αφού σημαντικότερο κριτήριο μπορεί να αποτελέσει ο έλεγχος της κατανομής του φωτισμού. Κοιτάζοντας κάποιος το σχήμα 1, θα βρεθεί προ εκπλήξεως παρατηρώντας τις προτεινόμενες ελάχιστες απαιτήσεις φωτεινής απόδοσης από διάφορους ελληνικούς φορείς καθώς και τις απαιτήσεις έργων οδοφωτισμού για δήμους σε σύγκριση με τις ελάχιστες απαιτήσεις που προτείνονται από τεχνικές εκθέσεις της Ε.Ε. ή την Αρχή Ηλεκτρισμού της Κύπρου Α.Η.Κ.


Ελάχιστες απαιτήσεις φωτεινής απόδοσης (lm/W) σε έργα οδοφωτισμού

Να σημειωθεί ότι η επιλογή των 120lm/W στην Κύπρο εναρμονίζεται με την πρόταση της τεχνικής έκθεσης της ΕΕ για το 2018 και 2019. Η ίδια έκθεση προτείνει τις τιμές 137 και 155lm/W για τις διετίες 2020 - 2021 και 2022 - 2023 αντίστοιχα.

Οι τιμές των 102lm/W και 112lm/W της έκθεσης Ε.Ε. αντιστοιχούν σε θερμοκρασία χρώματος μέχρι 3.000Κ (θερμή απόχρωση), ενώ οι προτάσεις του ΚΑΠΕ (Φεβρουάριος 2017, 80lm/W) και της Α.Η.Κ. είναι χωρίς καθορισμό, ενώ της ΤΟΤΕΕ (Κείμενο διαβούλευσης Ιούνιος 2017, 90lm/W) έχουν εύρος από 3.000Κ μέχρι 4.000Κ.

 Η Ε.Ε. φαίνεται πως δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην προτεινόμενη θερμοκρασία χρώματος των φωτιστικών σωμάτων, με την ίδια έκθεση να προτείνει μέγιστη τιμή θερμοκρασίας χρώματος 3.000Κ για όλα τα έργα οδοφωτισμού και μείωση της φωτεινής ροής στο 30% σε προστατευόμενες περιοχές και σε προχωρημένες ώρες της νύχτας, με σημαντικό περιορισμό της φασματικής κατανομής στα μήκη κύματος μεταξύ 400nm και 490nm.


Για τα φωτιστικά των οδών η μέση γραμμική τάση υποδηλώνει ότι για κάθε 1.000 Κ αύξηση της θερμοκρασίας χρώματος, η απόδοση φωτισμού αυξάνεται κατά 2,7 lm/W. Με άλλα λόγια, μια μέση πηγή 3.000Κ θα είναι περίπου 9,5 lm/W λιγότερο αποδοτική από μια πηγή 6.500 Κ ή 2,7lm/W από μια πηγή 4.000K.

 

Οι ειδικοί κατέληξαν στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα όχι μόνο από το ότι η διαφορά της φωτεινής απόδοσης μεταξύ LED 3.000K και 4.000Κ έχει μειωθεί στα 2,7lm/W το 2016 (σχήμα 2), αλλά και από τις καταγεγραμμένες πλέον περιβαλλοντικές επιπτώσεις που έχει ο φωτισμός ανάλογα με το φάσμα εκπομπής του στο περιβάλλον (σχήμα 3).


Επίδραση διαφορετικών μηκών ακτινοβολίας φωτισμού σε διαφορετικά είδη

Η αξιολόγηση

Η λανθασμένη χρήση των προγραμμάτων υπολογισμού φωτισμού οδηγεί σε λανθασμένες σχεδιαστικές επιλογές. Σε μεγάλο αριθμό μελετών αναβάθμισης οδοφωτισμού σε δήμους που έχουν υποβληθεί έχει παρατηρηθεί η χρήση λογισμικών προγραμμάτων παλαιότερης έκδοσης. Αυτά υπολογίζουν τα απαραίτητα επίπεδα φωτισμού για καταργημένες κλάσεις οδών που αντιστοιχούν σε παλαιότερη έκδοση του ΕΝ13201 και όχι στην ισχύουσα του 2015 (2016 για τον ΕΛΟΤ).

Σε συνέχεια της παραπάνω λανθασμένης επιλογής ακολουθεί και η λανθασμένη χρήση του συντελεστή συντήρησης με τιμή 0,67. Προφανώς επιλέγεται επειδή δίνεται ως προεπιλογή στο πρόγραμμα, χωρίς να χρησιμοποιείται κάποια λογική αιτιολόγηση. Αυτό οδηγεί φυσικά σε υπερδιαστασιολόγηση του οδοφωτισμού περισσότερο του 19%, εφόσον δεν επιλέγεται μια καταλληλότερη τιμή όπως αυτή του 0,8.

Επιπλέον, υπάρχουν έργα στα οποία ζητείται να δοθεί διάρκεια ζωής των φωτιστικών LED μεγαλύτερη των 100.000h. Δεν διερωτάται κανείς πώς γίνεται δίνοντας διάρκεια ζωής με το γνωστό LxBy (π.χ. L70Β50) να πραγματοποιείται μελέτη με συντελεστή συντήρησης 0,85, όταν στο όριο των 100.000h δίνεται μικρότερη τιμή συντελεστή LLMF από αυτή του συντελεστή συντήρησης ΜF (o συντελεστής LLMF είναι πολλαπλασιαστικός παράγοντας του MF και δεν μπορεί να είναι μικρότερος του MF).

Δίνεται δηλαδή διάρκεια ζωής του φωτιστικού με μείωση της φωτεινής ροής του στο 70% της αρχικής, όταν η μελέτη πραγματοποιείται με συντελεστή συντήρησης στο 80%. Φυσικά δεν συμπεριλαμβάνεται ο παράγοντας ρύπανσης των φωτιστικών, θεωρώντας δεδομένο ότι είτε αυτά είναι πάντα καθαρά είτε θα καθαρίζονται συνεχώς από συνεργείο καθαρισμού! Με λίγα λόγια, ο συντελεστής συντήρησης δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερος από την τιμή του Ly για τις αντίστοιχες ώρες λειτουργίας.

Για να διασφαλιστούν τα επίπεδα φωτισμού σε βάθος χρόνου, ο «Ειδικός φωτισμού» θα πρέπει να ζητά L92B50 για διάρκεια ζωής 16.000h και L80B10 για 60.000h (reported). Οι μετρήσεις φωτισμού στο πεδίο στις 16.000h ώρες λειτουργίας, στα 4 χρόνια δηλαδή λειτουργίας, θα είναι ένας καλός δείκτης λειτουργίας σε βάθος χρόνου, ελέγχοντας αν τα φωτιστικά ήταν τα κατάλληλα των προδιαγραφών ή αν θα χρειαστούν αντικατάσταση.

Αν φυσικά έχουν προδιαγραφεί τα φωτιστικά σώματα κατάλληλα, αν δηλαδή τα LED module και τα βοηθητικά εξαρτήματά τους μπορούν να αφαιρεθούν και να αντικατασταθούν in-situ στη θέση τοποθέτησης του φωτιστικού, τότε η αλλαγή των LED θα είναι εύκολη και παράλληλα θα έχει διασφαλιστεί ο «ιδιοκτήτης» του δικτύου φωτισμού ότι το σύστημα λειτουργεί σύμφωνα με τους νόμους.

Τα ενεργειακά κριτήρια

Παρότι στο ΕΝ 13201-5 περιγράφονται αρκετά κριτήρια για την αξιολόγηση των μελετών, κανένας φορέας δεν τα χρησιμοποιεί στις αξιολογήσεις, είτε από αμέλεια είτε επειδή αγνοεί την ύπαρξή τους, παραβιάζοντας πλέον το νόμο.

Στο κείμενο διαβούλευσης της Τ.Ο.Τ.Ε.Ε. οδοφωτισμού έχει γίνει η πρώτη προσπάθεια να περιγραφούν δύο εκ των κριτηρίων (ο δείκτης πυκνότητας ισχύος [Power Density Indicator] και ο ετήσιος δείκτης ενεργειακής κατανάλωσης [Annual Energy Consumption Indicator]), αφήνοντας όμως εκτός αξιολόγησης το απλούστερο κριτήριο της ισχύος ανά απόσταση, καθώς και άλλα κριτήρια που είναι ικανά να χρησιμοποιηθούν στον έλεγχο της ορθότητας των μελετών.


Η μισή οδός μένει αφώτιστη σε πιλοτικό έργο με χρήση φωτιστικών LED

Το σύνολο των κριτηρίων αναλόγως της κατηγορίας των οδών, μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο τον αξιολογητή αλλά και το μελετητή στην εύρεση της αποδοτικότερης λύσης. Να μην αρκεστεί, δηλαδή, στην εύκολη λύση, σε αυτήν όπου καταλήγουν τα περισσότερα έργα με τα γνωστά λάθη σχεδιασμού, εξαιτίας της απαξίωσης της ιδιότητας του «Ειδικού του φωτισμού».

Η νέα τάση που διαμορφώνεται στο φωτισμό έργων μεγάλης κλίμακας συμπεριλαμβάνει πλέον και άλλους τομείς, όπως είναι η πληροφορική και οι τηλεπικοινωνίες. Η «συγχώνευση» των διαφορετικών τομέων θα πρέπει να γίνει προσεκτικά και εναρμονισμένα με τα πρότυπα φωτισμού αφού ένα έργο φωτισμού δεν θα παύει ποτέ να είναι έργο φωτισμού, με συγκεκριμένες απαιτήσεις και σχεδιασμό.

Από όλα τα παραπάνω καθίσταται κατανοητό ότι η αναβάθμιση του οδοφωτισμού είναι μια διαδικασία που δεν πρέπει να δρομολογείται αβασάνιστα. Τα συγκεκριμένα έργα απαιτούν εξειδικευμένη γνώση για να αποφέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα και ίσως ήρθε η ώρα και η χώρα μας να κινητοποιηθεί προς την κατεύθυνση της εναρμόνισης ή συμμετοχής σε αντίστοιχες δράσεις της Ε.Ε. που σκοπό έχουν τη δημιουργία πολιτικών επιλογών (Eco design) στον τομέα αυτό.

*Ο δρ. Λάμπρος Θ. Δούλος (Φυσικός, MSc, PhD) είναι σύμβουλος καθηγητής στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Σχεδιασμός Φωτισμού» του ΕΑΠ και ερευνητής στο εργαστήριο Φωτοτεχνίας του ΕΜΠ.

 

 

ΤΕΧΝΙΚΑ

ΤΙ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΤΑ ΕΡΓΑ ΥΠΟΓΕΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΝΑΕΡΙΩΝ ΔΙΚΤΥΩΝ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

Η αστική ανάπτυξη των σύγχρονων πόλεων δεν νοείται χωρίς τη χρήση υπόγειων δικτύων τηλεπικοινωνιών και ρεύματος. Η υπογειοποίηση των εναέριων δικτύων ρεύματος αποτελεί στρατηγικό στόχο του Διαχειριστή...

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ «ΕΞΥΠΝΟ» ΣΠΙΤΙ

Τα «έξυπνα» κτίρια, στα οποία περιλαμβάνονται και οι κατοικίες, έχουν δημιουργήσει πλέον μια ενδιαφέρουσα αγορά η οποία επηρεάζει τη δουλειά των αρχιτεκτόνων, των μελετητών ηλεκτρομηχανολογικών εγκατα...

ΠΩΣ ΣΧΕΔΙΑΖΟΥΜΕ ΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΥΡΑΝΙΧΝΕΥΗΣ

Η διαδικασία μελέτης ενός συστήματος πυρανίχνευσης και πυρασφάλειας σε μια εγκατάσταση, απαιτεί να γίνουν απόλυτα κατανοητά τα σχετικά πρότυπα για τη μελέτη, το νομικό πλαίσιο που διέπει την ασφάλεια ...

Κλείσιμο [X]