Με τεχνική κατάρτιση και συνεχή επιμόρφωση και προσαρμογή στις εξελίξεις, o σύγχρονος ηλεκτρολόγος, παίζει καθοριστικό ρόλο για την ποιότητα, την αποδοτικότητα και την επιτυχία κάθε έργου φωτισμού.
Άρθρο του κ. Παναγιώτη Α. Κονταξή*
Ο φωτισμός αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες για τη λειτουργικότητα, την ασφάλεια και την αισθητική ενός χώρου. Επηρεάζει τη συμπεριφορά, την απόδοση και την ευεξία των χρηστών, ενώ συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή αποδοτικότητα και τη βιωσιμότητα.
Πίσω από κάθε επιτυχημένο έργο φωτισμού βρίσκεται ένας καλά εκπαιδευμένος ηλεκτρολόγος, που συνδυάζει τεχνική κατάρτιση, επιστημονική γνώση και ικανότητα προσαρμογής στις τεχνολογικές εξελίξεις. Ο ρόλος του εξελίσσεται συνεχώς, μετατρέποντάς τον από τεχνικό εκτελεστή σε πολύπλευρο επαγγελματία και καθοριστικό παράγοντα επιτυχίας κάθε έργου φωτισμού.
Η διεπιστημονικότητα των έργων φωτισμού
Ο ηλεκτρολόγος, από απλός τεχνικός εγκαταστάτης, έχει εξελιχθεί σε ολοκληρωμένο σχεδιαστή φωτισμού, με ουσιαστική συμμετοχή σε όλα τα στάδια ενός έργου, από τη σύλληψη μέχρι τη λειτουργία. Στο παρελθόν, ακολουθούσε τα σχέδια του μελετητή χωρίς να επεμβαίνει στο σχεδιασμό. Σήμερα, όμως, καλείται να συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωση του τεχνικού πλαισίου και στην επιλογή των καταλληλότερων λύσεων.
Η γνώση φωτοτεχνικών μεγεθών –όπως είναι η φωτεινή ροή, η ένταση φωτισμού, η λαμπρότητα και η χρωματική απόδοση– αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης επαγγελματικής του ταυτότητας. Πρέπει να κατανοεί διαγράμματα πολικής κατανομής της φωτεινής ροής, να αξιολογεί αποτελέσματα από λογισμικά προσομοίωσης (Relux, Dialux, AGi32) και να εφαρμόζει τις απαιτήσεις των προτύπων, όπως είναι το EN 12464-1 για εσωτερικούς χώρους και το EN 13201 για τον οδοφωτισμό. Μέσα από αυτή τη γνώση εξασφαλίζει ότι ο φωτισμός ικανοποιεί τόσο τις τεχνικές όσο και τις αισθητικές προδιαγραφές του έργου.
Η συνεργασία με αρχιτέκτονες και μελετητές φωτισμού είναι πλέον αναγκαία, καθώς ο ηλεκτρολόγος λειτουργεί ως κρίσιμος συνδετικός κρίκος ανάμεσα στη δημιουργική σύλληψη και την τεχνική υλοποίηση. Μετατρέπει τις ιδέες σε ρεαλιστικές και ασφαλείς λύσεις, επιλέγοντας εξοπλισμό που συνδυάζει λειτουργικότητα, αποδοτικότητα και αισθητική αρμονία. Παράλληλα, συμμετέχει στη φάση των τεχνικών προδιαγραφών, αξιολογώντας τη συμβατότητα φωτιστικών σωμάτων και συστημάτων ελέγχου, ενώ εντοπίζει έγκαιρα τυχόν προβλήματα που θα μπορούσαν να καθυστερήσουν ή να επιβαρύνουν το έργο.
Η επιτυχία κάθε εγκατάστασης φωτισμού εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνεργασία πολλών ειδικοτήτων. Ο ηλεκτρολόγος βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της συνεργασίας, εξασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με τα πρότυπα ΕΛΟΤ HD 384 και IEC 60364, καθώς και την ασφάλεια και αξιοπιστία των εγκαταστάσεων. Σε μεγάλα έργα αναλαμβάνει το ρόλο τεχνικού συντονιστή, επιβλέποντας τη ροή των εργασιών, την ποιότητα των υλικών και την ακρίβεια της εκτέλεσης.
Ο ρόλος του, ωστόσο, δεν τελειώνει με την ολοκλήρωση της κατασκευής. Η συνεργασία αυτή επεκτείνεται καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του έργου. Ο ηλεκτρολόγος δεν εγκαταλείπει το έργο μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής, αλλά συμμετέχει στη συντήρηση, στην αξιολόγηση της ενεργειακής συμπεριφοράς και στη συνεχή αναβάθμιση των συστημάτων, ώστε αυτά να παραμένουν λειτουργικά και αποδοτικά.
Ενεργειακή αποδοτικότητα και βιωσιμότητα
Στο φωτισμό αντιστοιχεί σημαντικό ποσοστό της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας ενός κτιρίου, κάτι που τον καθιστά κρίσιμο παράγοντα στην εξοικονόμηση ενέργειας.
Ο ηλεκτρολόγος αναλαμβάνει να υλοποιήσει λύσεις που μειώνουν την κατανάλωση, χωρίς να επηρεάζεται η οπτική άνεση. Η χρήση αισθητήρων παρουσίας, ρυθμίσεων έντασης φωτισμού και αυτοματισμών επιτρέπει την προσαρμογή του φωτισμού στις πραγματικές ανάγκες των χρηστών. Η σωστή τοποθέτηση φωτιστικών και η αξιοποίηση του φυσικού φωτός οδηγούν σε ουσιαστικά ενεργειακά οφέλη.
Η βιωσιμότητα αφορά πλέον και τον κύκλο ζωής των προϊόντων. Ο ηλεκτρολόγος καλείται να γνωρίζει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των φωτιστικών σωμάτων, τη δυνατότητα ανακύκλωσής τους και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των υλικών τους. Με αυτό τον τρόπο συμβάλλει όχι μόνο στην ενεργειακή αποδοτικότητα, αλλά και στη μείωση του συνολικού αποτυπώματος άνθρακα του έργου.
Τεχνολογική εξέλιξη και ανάγκη εξειδίκευσης
Η τεχνολογία LED άλλαξε ριζικά το πεδίο του φωτισμού, απαιτώντας από τον ηλεκτρολόγο βαθύτερη εξειδίκευση, καθώς χρειάζεται κατάλληλη ηλεκτρική προστασία για λόγους ασφαλείας. Παράλληλα, η ενσωμάτωση «έξυπνων» συστημάτων, που βασίζονται σε αισθητήρες και πρωτόκολλα επικοινωνίας (όπως DALI, KNX, Zigbee και Bluetooth Mesh), μετατρέπει τον ηλεκτρολόγο σε διαχειριστή πολύπλοκων δικτύων φωτισμού.
Ο φωτισμός έχει πλέον χαρακτήρα δυναμικό και προσαρμοστικό· επικοινωνεί με τις υπόλοιπες υποδομές του κτιρίου και ανταποκρίνεται σε πραγματικό χρόνο στις ανάγκες χρήσης. Για το λόγο αυτό ο ηλεκτρολόγος πρέπει να διαθέτει βασικές γνώσεις προγραμματισμού και δικτύων, ώστε να ρυθμίζει σενάρια φωτισμού, καθώς και να παραμετροποιεί και να ελέγχει τα συστήματα ελέγχου μέσω λογισμικού ή κινητών εφαρμογών.
Η ανάγκη για συνεχή εκπαίδευση είναι πλέον αδιαμφισβήτητη. Η γνώση κανονισμών, οδηγιών και νέων τεχνολογιών –όπως είναι η ενεργειακή σήμανση (2019/2015) και η Οδηγία για την ενεργειακή απόδοση (2012/27/ΕΕ)– επιτρέπει στον ηλεκτρολόγο να παραμένει ενημερωμένος και ικανός να ενσωματώνει καινοτόμες λύσεις. Η εξειδίκευση είναι το κλειδί για τη διασφάλιση ποιότητας και την επίτευξη των στόχων ενεργειακής αποδοτικότητας.
Ψηφιοποίηση & «έξυπνες» υποδομές
Η ψηφιακή εποχή έχει μεταμορφώσει το φωτισμό από στατικό σύστημα σε δυναμικό δίκτυο δεδομένων. Κάθε φωτιστικό μπορεί να λειτουργεί ως αισθητήρας, συλλέγοντας πληροφορίες για παρουσία, φωτεινότητα ή κατανάλωση ενέργειας. Αυτά τα δεδομένα αξιοποιούνται μέσω συστημάτων διαχείρισης κτιρίων (building management system [BMS]) ή cloud πλατφορμών, επιτρέποντας παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο και προληπτική συντήρηση.
Μέσω αλγορίθμων εξοικονόμησης και αυτοματοποιημένων σεναρίων, ο φωτισμός προσαρμόζεται στις ανάγκες των χρηστών, μειώνοντας παράλληλα το ενεργειακό κόστος. Η ανάλυση των δεδομένων επιτρέπει την αξιολόγηση δεικτών απόδοσης και τη βελτίωση της στρατηγικής διαχείρισης ενέργειας. Ο ηλεκτρολόγος πρέπει να είναι εξοικειωμένος με τις δικτυακές τεχνολογίες και το IoT, καθώς επίσης να σχεδιάζει και να ρυθμίζει έξυπνα συστήματα φωτισμού, που να συνδυάζουν αποδοτικότητα και λειτουργικότητα.
Εν κατακλείδι
Ο ρόλος του σύγχρονου ηλεκτρολόγου έχει εξελιχθεί από εκτελεστή εγκαταστάσεων σε μηχανικό φωτός και ενέργειας. Συνδυάζει θεωρητική γνώση, πρακτική εμπειρία και τεχνολογική εξειδίκευση, αποτελώντας κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας κάθε έργου φωτισμού.
Η συνεχής επιμόρφωση, η συνεργασία με άλλες ειδικότητες και η αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών τον καθιστούν πρωταγωνιστή της μετάβασης σε ένα πιο έξυπνο, αποδοτικό και βιώσιμο ενεργειακό περιβάλλον.
Ο ηλεκτρολόγος του μέλλοντος δεν είναι απλώς εκείνος που εγκαθιστά το φως· είναι εκείνος που το σχεδιάζει, το διαχειρίζεται και το εξελίσσει, μετατρέποντάς το σε εργαλείο ποιότητας ζωής και βιώσιμης ανάπτυξης.
*Ο κ. Παναγιώτης Α. Κονταξής είναι λέκτορας εφαρμογών στη Μονάδα Τεχνολογίας Φωτισμού του Ερευνητικού Εργαστηρίου Κτιριακών και Βιομηχανικών Ενεργειακών Συστημάτων, του Τμήματος Ηλεκτρολόγων & Ηλεκτρονικών Μηχανικών, στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.
